Robert stał przy kuchennym blacie, czerwony na twarzy, z rękami opartymi o krawędź stołu, jakby zaraz miał go przesunąć przez całą kuchnię. Na talerzu zostało mu trochę ziemniaków i surówki, ale już nie jadł. Patrzył na Elę, jakby właśnie przyłapał ją na czymś strasznym. A przecież ona wróciła do domu szczęśliwa.
Tego dnia w biurze rachunkowym kierowniczka zawołała ją do siebie po południu. Ela już myślała, że znów chodzi o zaległe zestawienia albo poprawki do dokumentów, bo ostatnie tygodnie były ciężkie. Siedziała po godzinach, poprawiała cudze błędy, odbierała telefony od klientów, którzy wszystko chcieli na już. A tu niespodzianka – premia kwartalna, większa, niż się spodziewała.
Szła potem przez Wrocław z lekkim sercem. Tramwaje dzwoniły na skrzyżowaniu, ludzie spieszyli się z siatkami, ktoś sprzedawał tulipany przy przejściu. A ona w głowie miała tylko jedno – mamę. Helena kończyła niedługo sześćdziesiąt lat.
Niby mówiła, że niczego nie chce, że najważniejsze, żeby wszyscy byli zdrowi, po co wydawać pieniądze. Ale Ela znała ten głos, znała te ręce zawsze czymś zajęte. Mama całe życie odkładała siebie na później. Najpierw dzieci, potem praca, potem choroby babci, potem rachunki, potem wszystko inne.
Nigdy ona sama. Dlatego Ela wymyśliła Kołobrzeg. Dwa tygodnie w sanatorium. Zabiegi, spacery nad morzem, ciepła herbata po kolacji i święty spokój.
Bez gotowania, bez biegania do sklepu, bez martwienia się o wszystkich dookoła. Do premii miała dołożyć swoje oszczędności. Wszystko policzone, rozsądnie, bez żadnego szaleństwa. I właśnie o tym powiedziała Robertowi przy kolacji.
– Dostałam dziś premię – zaczęła, nawet się uśmiechając. – Chyba wreszcie kupię mamie ten pobyt w Kołobrzegu na urodziny. Dwa tygodnie z zabiegami. Uśmiech zgasł mu z twarzy tak szybko, jakby ktoś zgasił światło.
– Że co? – Sanatorium. Mówiłam ci przecież, że o tym myślę. Robert odsunął krzesło z takim zgrzytem, że Eli przeszły ciarki po plecach.
– Nie wierzę. Ela, ty jesteś jak pompa. Serio? Wyciągasz pieniądze z domu i jeszcze się cieszysz.
Przez chwilę myślała, że się przesłyszała. Pompa. – A jak mam to nazwać? Mieliśmy oszczędzać.
Mieliśmy odłożyć na remont łazienki, na czarną godzinę, na normalne życie. A ty co? Dostaniesz premię i od razu musisz ją komuś oddać. – Nie komuś.
Mamie. – No właśnie. Twojej mamie, twojej siostrze, twojej rodzinie. Zawsze komuś od ciebie.
Ela położyła widelec obok talerza. Bardzo spokojnie, aż za spokojnie. – Robert, tę premię dostałam ja, za moje nadgodziny, za moją pracę. Nie biorę pieniędzy z twojej kieszeni.
Zaśmiał się krótko, nieprzyjemnie. – W małżeństwie nie ma „moje” i „twoje”. Jest wspólne. Chyba że tylko wtedy, kiedy tobie wygodnie.
Twoja matka może odpocząć w domu albo pojechać na działkę jak normalni ludzie. Posiedzi na świeżym powietrzu, pograbi liście, wypije kawę na tarasie i też będzie miała sanatorium. Ela poczuła, jak coś zimnego ściska ją pod żebrami. – Mama całe życie pracowała.
Chcę jej zrobić prezent. – Prezent za takie pieniądze? Boże, Ela, ty chyba naprawdę straciłaś kontakt z rzeczywistością. – Nie krzycz.
– A co mam robić? Klaskać? Jeszcze trzy miesiące temu Dorocie przelałaś pieniądze. Też na pomoc.
I co? Oddała? – Nie miała oddawać. Robert rozłożył ręce, jakby właśnie usłyszał największą głupotę świata.
– No jasne, nie miała. Bo po co? Przecież Ela zawsze da. Ela ma dobre serce, a Robert ma siedzieć cicho i patrzeć, jak kasa wypływa.
– Dorocie pękła rura. Zalała sąsiadów z dołu. Miała mokre ściany, podłogę do wymiany i dziecko w domu. Płakała mi do telefonu.
– Robert, to niech pilnuje mieszkania. Od tego są ubezpieczenia, administracja, spółdzielnia. A nie ty z portfelem. Ela patrzyła na niego i coraz mniej poznawała człowieka, z którym jadła śniadania, wybierała zasłony do salonu, planowała urlop.
Mieszkanie w bloku z wielkiej płyty, które jeszcze rano wydawało się zwyczajne i bezpieczne, nagle zrobiło się ciasne. – Czyli twoim zdaniem miałam jej nie pomóc. – Moim zdaniem masz przestać robić z naszej rodziny bankomat dla swoich bliskich. – Naszej rodziny?
– Tak. Naszej. Chociaż czasem mam wrażenie, że twoja prawdziwa rodzina siedzi gdzie indziej. To zabolało.
Nie dlatego, że było głośne. Właśnie dlatego, że powiedział to tak łatwo. Ela odsunęła krzesło. Robert chyba uznał, że wygrał, bo poprawił się, oparł plecami o blat i prychnął pod nosem.
– No, wreszcie może do ciebie dotarło. Ale ona nie poszła do sypialni, nie zaczęła płakać, nie tłumaczyła po raz dziesiąty, że Dorota naprawdę nie miała wtedy wyjścia, a Helena zasługiwała na coś więcej niż ławkę na działce. Sięgnęła po torebkę, która wisiała na oparciu krzesła, wyjęła telefon i odblokowała aplikację bankową. – Co ty robisz?
– Robert zmarszczył brwi. Ela położyła telefon na stole ekranem do góry. – Skoro już mówimy o pieniądzach, to policzmy. Spokojnie, bez krzyków.
– Co chcesz liczyć? Spojrzała mu prosto w oczy. – Kto naprawdę wyciąga pieniądze z domu. Przesunęła telefon bliżej środka stołu.
Nie teatralnie, nie z triumfem, po prostu tak, żeby Robert dobrze widział ekran. – Zacznijmy od moich pieniędzy – powiedziała cicho. – Od tych, które podobno wypompowuję z domu. Robert prychnął, ale nie odsunął telefonu.
Patrzył. Może z ciekawości, może z tej pewności siebie, która jeszcze przed chwilą trzymała go prosto jak kij. Ela otworzyła historię przelewów. Palcem zatrzymała się przy jednej pozycji.
– Dorota, trzy miesiące temu. Pomoc po zalaniu mieszkania. Pamiętasz? Pęknięta rura, sąsiedzi z dołu, mokra podłoga, dziecko w pokoju obok.
To była jedna większa kwota z moich oszczędności. – No właśnie – mruknął Robert. – Jedna większa kwota awaryjna. – Nie na wakacje, nie na paznokcie, nie na kaprys.
Na ratowanie mieszkania. Nie odpowiedział. Ela przewinęła dalej. – Teraz mama.
Sanatorium w Kołobrzegu. Jeszcze nieopłacone, ale zaraz będzie. Z premii, którą dostałam dzisiaj, i z tego, co odkładałam od kilku miesięcy. Czyli znowu moje nadgodziny, moje oszczędności, moja decyzja.
– W małżeństwie nie ma takich prostych podziałów. – Zaraz zobaczymy, czy na pewno. W kuchni zrobiło się dziwnie cicho. Z kaloryfera dobiegło lekkie stukanie, za ścianą ktoś przesunął krzesło, gdzieś na dole szczeknął pies.
Zwyczajne odgłosy bloku. Ale Eli wydawało się, że słyszy każdy z nich osobno. Robert stał już mniej pewnie. Oparł się biodrem o blat, skrzyżował ręce, ale oczy miał wbite w ekran.
Ela weszła w drugie konto – to wspólne, z którego opłacali czynsz, rachunki, większe zakupy. Konto, do którego oboje co miesiąc przelewali część pensji. Konto, które według Roberta miało być święte. – A teraz twoje przelewy – powiedziała.
– Moje? Przecież mamy wspólny budżet. – Tak mówiłeś. Przez sekundę zobaczyła, jak coś przebiegło mu po twarzy.
Nie strach jeszcze. Raczej irytacja, że rozmowa poszła tam, gdzie nie planował. Ela przewinęła listę operacji i zatrzymała się na pierwszej serii. – Barbara, twoja mama.
Co piątek prawie jak zegarek. Raz czterysta złotych, raz pięćset, czasem sześćset. No i sprawdźmy, na co. Robert poruszył szczęką.
– Mama też ma potrzeby. – Oczywiście, każdy ma. Ela dotknęła jednej pozycji. – Tu napisałeś w tytule „fryzjer”.
Tu „kosmetyczka”. Tu „paznokcie”. Tu „krem”. Tu „sukienka”.
Tu „taksówka do galerii”. Tu „masaż”. A tu, proszę, „kawa z panią Zosią”. Robert wzruszył ramionami, ale już nie tak swobodnie.
– I co w tym złego? – Nic. Samo w sobie nic. Tylko ciekawe, że moja mama ma jechać na działkę jak normalni ludzie, a twoja nie może autobusem podjechać do galerii, bo się zmęczy.
– Nie przesadzaj. – Nie przesadzam. Czytam. Robert odsunął krzesło nogą, aż znów zaskrzypiało.
– Moja mama całe życie ciężko pracowała. Chce dobrze wyglądać. W jej wieku to ważne. Ela uniosła wzrok znad telefonu.
– A moja mama całe życie leżała i pachniała? – Tego nie powiedziałem. – Nie musiałeś. Powiedziałeś wystarczająco.
Przez moment patrzyli na siebie bez słowa. Ela czuła, że w środku robi jej się gorąco, ale głos nadal miała równy. Może właśnie dlatego Robert wyglądał na coraz bardziej rozdrażnionego. Łatwiej byłoby mu krzyczeć na kobietę, która płacze.
Trudniej na taką, która liczy. – Idziemy dalej – powiedziała. Przewinęła historię operacji. Na ekranie pojawiły się sklepy wędkarskie, stacje benzynowe, opłaty za łowiska, rezerwacje.
Sklep wędkarski. Nowa wędka – stara się złamała. Dwa tygodnie później kołowrotek, bo do tej wędki musiał być porządny. Potem wodery – przecież nie będzie stał w wodzie w adidasach.
Pudełka na przynęty, składane krzesełko, mata, podbierak, opłata za łowisko, paliwo, zaliczka za domek nad jeziorem. I jeszcze wyjazd na Mazury z chłopakami. Robert wyprostował się. – To był weekend, raz na jakiś czas.
– Trzy razy w ciągu dwóch miesięcy, bo sezon był. Ela prawie się uśmiechnęła, ale nie było w tym wesołości. – Sezon. Rozumiem.
Na moją rodzinę sezonu nie ma. – Ty wszystko przekręcasz? – Nie. Ja pierwszy raz od dawna niczego nie przekręcam.
Po prostu patrzę na cyfry. Zaczęła dodawać kwoty na kalkulatorze. Nie spieszyła się. Każde stuknięcie palcem w ekran brzmiało jak mały gwóźdź wbijany w coś, co i tak już dawno pękło.
– Pomoc Dorocie, sanatorium dla mamy. Tyle wychodzi po mojej stronie, z moich pieniędzy. – Potem zaczęła drugą kolumnę. – Twoja mama: fryzjerka, kosmetyczka, paznokcie, kremy, sukienka, taksówki, masaże.
Do tego ryby, sprzęt, łowiska, paliwo, Mazury, domek. I tu mamy sumę. Odwróciła telefon w jego stronę. Robert spojrzał, twarz mu stężała.
– To nie tak. Nie możesz tego porównywać. – Dlaczego? – Bo to są inne rzeczy.
Ela zamarła. – Jakie inne? – Nie mieszaj, Ela. Mama to mama, a ryby to mój odpoczynek.
Chłop musi mieć coś od życia. I wtedy coś w niej ucichło. Nie pękło głośno, bez sceny, bez łez. Po prostu opadło na samo dno.
Bo w tym jednym zdaniu było wszystko. Jej mama mogła siedzieć na działce. Jego mama miała prawo do kosmetyczki. Jej siostra była problemem.
Jego ryby były odpoczynkiem. Jej premia była wspólna. Jego zachcianki były święte. Ela powoli zabrała telefon ze stołu i zablokowała ekran.
– Dobrze – powiedziała. Robert zmrużył oczy. – Co? – Dobrze zrozumiałam.
Wreszcie. Sanatorium w Kołobrzegu opłacę dzisiaj wieczorem. Mama pojedzie na dwa tygodnie, z zabiegami, spacerami i wszystkim, co jej się należy. – Ela.
– A od jutra zmieniamy zasady. – Jakie znowu zasady? Wstała od stołu. Krzesło odsunęło się cicho po kafelkach.
– Finansowe. Skoro moje wydatki są problemem, a twoje zawsze czymś innym, to od jutra mamy osobny budżet. Czynsz po połowie, rachunki po połowie, podstawowe jedzenie po połowie. Reszta – każdy za swoje.
Twoja mama, twoje kosmetyczki, twoje ryby, twoje Mazury. Moja mama, moja decyzja. I wreszcie będzie uczciwie. Robert najpierw się roześmiał.
Nie głośno, nie serdecznie, tylko tym swoim krótkim śmiechem, od którego Eli zawsze robiło się nieprzyjemnie pod skórą. Tak śmiał się, gdy uważał, że ktoś powiedział coś głupiego, ale jeszcze dawał mu szansę, żeby sam to zrozumiał. – Osobny budżet? Ty chyba za dużo naczytałaś się w internecie.
Następnego ranka Ela nie tłumaczyła już niczego. Usiadła przy kuchennym stole z notesem, długopisem i rachunkami. Czynsz po połowie, prąd po połowie, gaz po połowie, internet po połowie. Środki czystości, papier toaletowy, najprostsze produkty do domu – chleb, ziemniaki, makaron, kasza, mleko.
Po połowie. Reszta – każdy za swoje. Robert stał w drzwiach kuchni z kubkiem kawy i patrzył na nią z miną człowieka, który ogląda przedstawienie dzieci w przedszkolu. – Zobaczymy, jak długo będziesz taka samodzielna – mruknął.
– Dobrze – odpowiedziała Ela, nie podnosząc głowy znad notesu. To chyba zirytowało go najbardziej. Że się nie obraziła, nie tłumaczyła, nie prosiła. Po prostu wpisała kwoty i wysłała mu przelew z dokładnym tytułem: „Czynsz – moja połowa”.
Przez pierwsze dni Robert był wręcz zadowolony. Wracał do domu z siatkami tak wypchanymi, jakby szykował kolacje dla całej wycieczki. Kabanosy z małego sklepu mięsnego, dojrzewające sery, steki, drogie piwo, kawa w ziarnach z palarni, której nazwę wymawiał z udawaną znajomością tematu. – No i widzisz – rzucał, układając zakupy w lodówce.
– Jakoś żyję bez twoich groszy. Ela nie odpowiadała. Wyczyściła jedną półkę, przykleiła na boku małą karteczkę ze swoim imieniem i tam stawiała swoje rzeczy: jogurty naturalne, twaróg, ugotowaną kaszę, pieczonego kurczaka w pojemniku, pomidory, ogórki, jabłka. Nic wystawnego.
Zwykłe jedzenie osoby, która umie policzyć tydzień do przodu. Robert kilka razy ostentacyjnie otwierał lodówkę, patrzył na jej pojemniki i prychał. – Jak w akademiku. – Jak w osobnym budżecie – odpowiadała spokojnie.
Wtedy jeszcze go to bawiło. Potem zadzwoniła Barbara. Ela usłyszała tylko jego stronę rozmowy, bo Robert zawsze mówił głośno, zwłaszcza kiedy chciał, żeby słyszała. – No jasne, mamo.
Fryzjerka. Aha. Imieniny pani Krysi? No pewnie.
Nie pójdziesz przecież z odrostami. Dobra, przeleję. Tego samego wieczoru zrobił przelew. Dwa dni później Barbara znów zadzwoniła.
– Paznokcie? No, ręce trzeba mieć zadbane. Jasne. Ile?
Dobra, mamo, już nie przesadzaj, ale wyślę. Potem krem – podobno pani w drogerii powiedziała, że świetny, że działa cuda, że dla cery dojrzałej jak znalazł. Potem taksówka do galerii, bo padało. Potem kawa z koleżanką, bo Barbara też musi czasem wyjść do ludzi.
Robert za każdym razem wzdychał, ale przelewał. Z takim ciężkim westchnieniem dobrego syna, który niesie na barkach cały świat. Ela widziała powiadomienia tylko wtedy, gdy sam machał telefonem przy stole albo burczał pod nosem. Nie skomentowała ani razu.
A potem przyszła sobota i ryby. – Chłopaki jadą nad jezioro – oznajmił Robert w piątek wieczorem, jakby mówił o sprawie państwowej. – Tylko na weekend. Muszę się przewietrzyć po tym tygodniu.
– Jedź – powiedziała Ela. Spojrzał na nią podejrzliwie. – Tak po prostu? – Tak po prostu.
No to pojechał. Najpierw sklep wędkarski, bo przecież skończyły się przynęty. Potem żyłka, bo stara była do niczego. Potem opłata za łowisko, paliwo, składka na domek nad jeziorem, jeszcze jakieś drobiazgi, które zawsze okazywały się potrzebne dokładnie w ostatniej chwili.
Wrócił w niedzielę wieczorem zmęczony, pachnący dymem z ogniska i wodą, z jedną niewielką rybą w reklamówce i miną człowieka, który dokonał wielkiej wyprawy. – Odpocząłem przynajmniej – powiedział, zdejmując buty w przedpokoju. Ela kroiła warzywa na sałatkę. Tylko skinęła głową.
Prawdziwy problem przyszedł kilka dni później. Do wypłaty zostało jeszcze sporo czasu. Robert coraz częściej sprawdzał telefon. Już nie kładł na stole paragonów z takim rozmachem.
Nie przynosił steków. Kabanosy się skończyły, sery też. Droga kawa z palarni stała się nagle przereklamowana, a piwo i tak szkodzi na brzuch. W czwartek wrócił późno, głodny, zły, kurtkę rzucił byle jak na krzesło.
Ela siedziała przy kuchennym stole i jadła kolację. Na talerzu miała kawałki kurczaka duszonego z warzywami, obok sałatkę z ogórka i pomidora. Pachniało ciepło, domowo, spokojnie. Robert wszedł do kuchni i od razu otworzył lodówkę.
Najpierw szarpnął za drzwiczki z przyzwyczajonym rozmachem, potem zamarł. Wspólna półka wyglądała smutno. Trochę ugotowanego makaronu w garnku, tani keczup, kawałek sera zawinięty w papier, który zdążył już podeschnąć. Na dole stało mleko, ale prawie puste.
Za to półka Eli była pełna. Pojemniki z obiadem, twaróg, jogurty, owoce. Sałatka w misce przykrytej folią. Wszystko poukładane, podpisane.
Spokojne jak ona. – Ela – powiedział powoli. – Gdzie jest kolacja? Odłożyła widelec.
– Twoja? – No, a czyja? – Twoja kolacja została chyba w sklepie albo nad jeziorem. Przez chwilę patrzył na nią, jakby nie zrozumiał.
Potem huknął drzwiami lodówki, aż słoik w środku zadzwonił. – Ty sobie ze mnie żarty robisz? – Nie. – Przyszedłem głodny jak pies.
Cały dzień w pracy. Nie mogłaś kupić mięsa na dwoje? – Mogłam. Ale umówiliśmy się.
Osobny budżet. Robert aż poczerwieniał. – Ty jesteś moją żoną czy współlokatorką? Ela popatrzyła na niego spokojnie.
– Od kilku dni sam mnie uczysz, że każdy płaci za swoje potrzeby. Twoja mama, twoje kosmetyczki, twoje ryby, twoje jeziora. Moje jedzenie, moja kolacja. – Ty jesteś po prostu egoistką – wycedził.
– Zwykłą zimną egoistką. Człowiek haruje cały tydzień, stara się, chce mieć trochę odpoczynku. A ty będziesz mu wypominać kawałek kurczaka? – Nie wypominam ci kurczaka, Robert.
Przypominam ci zasady, które sam uważałeś za takie sprawiedliwe. – Sprawiedliwe? To jest chore. To nie jest małżeństwo.
Ela spojrzała na swój talerz. Jeszcze wczoraj może by ją to zabolało. Może poczułaby winę. Może wstałaby, odgrzała mu coś, ukroiła chleb, podała herbatę, żeby nie było awantury, żeby był spokój.
Ale teraz siedziała i czuła tylko dziwną ciszę. Robert zaklął pod nosem, porwał kurtkę z krzesła i ruszył do przedpokoju. – Udław się tą swoją kolacją! Drzwi wejściowe trzasnęły tak mocno, że aż zadrżała szyba w kuchennych drzwiach.
Ela została przy stole. W mieszkaniu znów zrobiło się cicho. Za oknem przejechał tramwaj. Gdzieś ktoś śmiał się na klatce schodowej.
Lodówka cicho zamruczała. Wzięła widelec, ale przez chwilę nie jadła. Nagle zrozumiała coś bardzo prostego i bardzo ważnego. Nie bolało.
Już nie bolało. Następnego ranka Ela obudziła się wcześniej niż zwykle. Za oknem było jeszcze szaro. Takie wrocławskie, wilgotne światło wciskało się między zasłony.
W kuchni nikt nie hałasował. Czajnik nie gwizdał. Robert nie szukał kubka, nie stukał szufladą ze sztućcami. W mieszkaniu panowała cisza, ale już nie ta ciężka po awanturze.
Raczej taka, która przychodzi po długim bólu, kiedy człowiek nagle rozumie, że nie musi już udawać. Ela leżała chwilę bez ruchu i patrzyła w sufit. To nie było przez Kołobrzeg. Nie przez Dorotę, nie przez kolację, nie przez kurczaka w pojemniku.
Małżeństwo nie rozpadło się wczoraj przy lodówce. Ono pękało wcześniej, może wiele razy, po trochu. Wtedy, gdy jej pomoc dla siostry nazwano wypompowywaniem pieniędzy. Wtedy, gdy mama Helena miała zadowolić się działką, a Barbara mogła mieć fryzjerkę, paznokcie i masaż, bo kobieta w jej wieku też chce dobrze wyglądać.
Wtedy, gdy Robert uznał, że jego ryby są odpoczynkiem, a jej potrzeby – fanaberią. Ela usiadła na łóżku i odetchnęła głęboko. Nie płakała. Wstała, zaparzyła kawę i otworzyła laptop.
Najpierw długo czytała, gdzie złożyć pozew rozwodowy, jakie dokumenty są potrzebne, ile wynosi opłata, co zrobić ze wspólnym mieszkaniem. Sąd okręgowy, odpis aktu małżeństwa, uzasadnienie, podział majątku. Same suche słowa, a jednak każde z nich układało się w drogę wyjścia. Potem zadzwoniła do prawniczki poleconej przez koleżankę z pracy.
Umówiła konsultację. Głos miała spokojny, aż sama się zdziwiła. – Chciałabym przygotować pozew rozwodowy – powiedziała. Po drugiej stronie nikt nie krzyczał, nikt nie oceniał, nikt nie mówił, że przesadza.
Pani tylko zapytała o kilka rzeczy i podała termin. Tego samego dnia Ela opłaciła sanatorium w Kołobrzegu. Potwierdzenie schowała do folderu w telefonie. Potem zaczęła robić listę – dokumenty, konto, mieszkanie, rzeczy osobiste, nowe miejsce.
Wszystko punkt po punkcie. Robert wrócił wieczorem i przez chwilę zachowywał się tak, jakby nic się nie stało. Otworzył lodówkę, zajrzał na swoją pustą półkę, mruknął coś pod nosem. Potem zobaczył stos papierów przy laptopie.
– Co to jest? Ela zamknęła notes. – Dokumenty do rozwodu. Najpierw się roześmiał.
Tak samo jak przy osobnym budżecie. – No nie wierzę. Ty naprawdę ciągniesz tę szopkę dalej? – To nie szopka.
– Przez sanatorium dla mamusi? – Nie przez sanatorium. – Przez Dorotkę? – Nie przez Dorotę.
– To przez co? Ela spojrzała na niego uważnie. – Przez to, że ja w tym domu mam obowiązki, a ty masz prawa. Odpowiedział od razu.
Twarz mu stwardniała. – Pożałujesz. – Może. Ale nie bardziej niż teraz.
Od tego dnia mieszkanie przestało być domem. Stało się miejscem do przeczekania. Kuchnię mijali jak obcy ludzie. Ela gotowała po pracy, wkładała jedzenie do pojemników i zabierała do pokoju.
Robert jadł byle co albo zamawiał tanie jedzenie, kiedy akurat miał z czego. W łazience powstał niepisany grafik – ona rano, on później. Ona prała swoje rzeczy, on swoje. Na półkach stały osobne proszki, osobne płyny, osobne kubki.
Przy ścianie w sypialni Eli pojawiły się pierwsze kartony, potem kolejne. Ubrania zimowe, książki, dokumenty, albumy ze zdjęciami, drobiazgi z podróży, które kiedyś coś znaczyły. Taśma pakowa szła szybko. Jej suchy trzask stał się nowym dźwiękiem mieszkania.
Robert próbował różnych sztuczek. Raz przyprowadził dwóch kolegów. Siedzieli w kuchni, pili piwo i mówili tak głośno, żeby Ela słyszała przez zamknięte drzwi. – Teraz takie czasy – oznajmił Robert.
– Dzisiejsze kobiety tylko patrzą na pieniądze. Dasz palec, odgryzą rękę. Koledzy mruczeli coś pod nosem. Jeden zaśmiał się głupio.
Ela siedziała w pokoju, składała swetry do kartonu i nie wyszła. Innym razem Robert rozłożył w korytarzu cały swój wędkarski majdan. Pokrowce na wędki, pudełka z przynętami, krzesełko, kalosze, linki, haczyki, wiadra. Przejście było prawie zablokowane.
– Możesz to zabrać? – zapytała spokojnie. – Nie mam gdzie. Przecież to jeszcze moje mieszkanie.
– To ustaw tak, żebym mogła przejść. – Księżniczka się znalazła. Ela przestawiła jedno pudełko nogą, przeszła bokiem i zamknęła za sobą drzwi. Nie karmiła już jego złości i chyba właśnie to doprowadzało go do szału.
Czasem dzwonił do Barbary przy otwartych drzwiach. – No widzisz, mamo, tak się kończy dobroć. Człowiek całe życie dom buduje, a ona rozwala wszystko przez swoją rodzinę. Nie, nie, ty się nie martw.
Dam sobie radę. Tylko wiesz, jakie one są. Ela słyszała każde słowo i każde coraz mniej ją obchodziło. W międzyczasie przyszła pośredniczka nieruchomości.
Energiczna kobieta w beżowym płaszczu, z teczką pod pachą, obejrzała mieszkanie. Zapytała o metraż, czynsz, piwnicę, tramwaj pod blokiem, parking i sąsiadów. – Dobra lokalizacja – powiedziała. – Powinno pójść szybko.
I poszło. Przez mieszkanie zaczęli przechodzić obcy ludzie. Małżeństwo z małym dzieckiem zaglądało do kuchni i pytało, czy można wyburzyć kawałek ściany. Starsza pani sprawdzała, czy w łazience zmieści się pralka ładowana od góry.
Młody chłopak stukał w kaloryfer i pytał o ogrzewanie. Ktoś chwalił widok z okna, ktoś narzekał na stare drzwi wejściowe. Ela patrzyła, jak ich dawne życie zmienia się w ogłoszenie. Trzy pokoje.
Blok z wielkiej płyty, dobra komunikacja, piwnica do odświeżenia. Nie było w tym już romantyzmu, tylko metry, cena i podpisy. Kupiec znalazł się szybciej, niż Robert się spodziewał. Umowa, notariusz, dokumenty, przelewy.
Wszystko chłodne, konkretne, bez miejsca na sentymenty. Pieniądze ze sprzedaży podzielono dokładnie po połowie. Ani złotówki więcej, ani złotówki mniej. Kiedy Robert zobaczył swoją część i policzył, ile zostanie mu po kaucji za małą kawalerkę, przeprowadzce i zaległych wydatkach, mina mu zrzedła.
– Świetnie – syknął. – No to masz, czego chciałaś. Ela schowała dokumenty do teczki. Nie odpowiedziała.
To nie chodziło o to, czego chciała. Chodziło o to, na co już nigdy więcej nie zamierzała się zgadzać. Dzień wyprowadzki przyszedł bez fanfar. To był zwykły poranek we Wrocławiu.
Pod blokiem ktoś zaparkował krzywo dostawczaka. Sąsiadka z trzeciego piętra schodziła z psem, na przystanku ludzie stali z kubkami kawy i zaspanymi twarzami. Tramwaj zadzwonił gdzieś przy skrzyżowaniu, jakby świat zupełnie nie wiedział, że dla Eli właśnie kończy się kawał życia. Robert był na nogach od rana.
Nosił kartony z taką złością, jakby każdy był winien jego sytuacji. Trzaskał drzwiami, szurał pudłami po podłodze, mruczał pod nosem. Jego kolega pomagał znosić rzeczy do wynajętego busa, ale szybko przestał żartować, bo atmosfera była ciężka jak przed burzą. Najwięcej miejsca zajmowały oczywiście rzeczy wędkarskie.
Pokrowce na wędki, krzesełko, wiadra, torby z przynętami, kalosze, pudełka, siatki, składany stolik. Ela patrzyła na to wszystko spokojnie. Kiedyś te graty ją irytowały, bo wiecznie stały w przedpokoju, pachniały wodą i błotem, a Robert traktował je jak świętość. Teraz były już tylko przedmiotami.
Jego przedmiotami, do jego nowej kawalerki. A ta kawalerka, jak zdążył jej kilka razy wypomnieć, była klitką, daleko od centrum, bez balkonu, z małą kuchnią w kącie pokoju. Nie pasowała do jego wyobrażeń o sobie. Robert zawsze lubił mówić, że człowiek musi żyć na poziomie.
Teraz poziom skurczył mu się do jednego pokoju, kaucji i czynszu, który nagle okazał się bardzo realny. Ela miała swoje kartony ustawione przy windzie. Mniej rzeczy, niż myślała. Ubrania, książki, dokumenty, kilka garnków, ulubiony kubek, pościel, zdjęcia mamy i Doroty, mała lampka z salonu, którą sama kiedyś wybrała.
Resztę zostawiła bez żalu albo oddała. Kiedy ostatni worek z rzeczami Roberta wylądował w busie, podszedł do niej. Miał na sobie sportową kurtkę, ręce w kieszeniach i tę samą minę, którą przybierał zawsze, gdy chciał zranić, ale udawał obojętnego. – No i co?
– syknął. – Zadowolona? – Z czego? – Rozwaliłaś rodzinę.
Przez mamusię, przez Dorotkę i przez pieniądze. Gratuluję. Nie odpowiedziała od razu. Wzięła głęboki oddech.
Pachniało deszczem, kurzem z klatki schodowej i benzyną z busa. – Nie przez mamę, Robert, i nie przez Dorotę. Przez to, że moje pieniądze miały być wspólne, a twoje zawsze były tylko twoje. Skrzywił się.
– Pięknie sobie to wymyśliłaś. Zobaczymy, kto ci będzie teraz potrzebny. Sama zostaniesz. Komu ty będziesz potrzebna z takim charakterem?
Kiedyś pewnie zabolałoby ją to do kości. Kiedyś wróciłaby do mieszkania i analizowała każde słowo. Czy naprawdę była trudna? Czy za bardzo się upierała?
Czy mogła coś powiedzieć inaczej? Teraz tylko poprawiła pasek torebki na ramieniu. – Sobie – powiedziała. – Na początek wystarczy.
Robert zaśmiał się krótko, ale już bez siły. Odwrócił się, wsiadł do busa i zatrzasnął drzwi. Ela patrzyła, jak samochód odjeżdża spod bloku. Zniknął za rogiem razem z kartonami, pretensjami, rybami i tym wiecznym „to co innego”.
Jej nowe mieszkanie było niewielkie. Dwa pokoje w spokojnej części Wrocławia. Trochę dalej od centrum, ale blisko tramwaju. Pod blokiem sklep, apteka, piekarnia, kawałek dalej mały park.
Kuchnia była jasna, łazienka skromna, w przedpokoju brakowało szafy. Czynsz nie był mały, rata też nie głaskała po głowie. Ela wiedziała, że będzie musiała liczyć pieniądze. Żadnych wielkich zakupów, żadnych szaleństw, przynajmniej przez jakiś czas.
Ale kiedy pierwszy raz przekręciła klucz w zamku, poczuła coś, czego dawno nie czuła. Spokój. Jej klucze, jej próg, jej lodówka, jej rachunki, jej decyzje. Kilka dni później był jubileusz Heleny.
Spotkali się w małej restauracji, takiej rodzinnej, bez zadęcia. Na stole stały kwiaty, kawa, sernik, szarlotka jeszcze ciepła, sałatka i talerzyki, które kelnerka co chwilę przestawiała, bo wszyscy gadali naraz. Dorota śmiała się głośno, opowiadając jakąś historię z dzieciństwa, a Helena, elegancka w granatowej sukience, udawała, że nie wzrusza jej ten cały szum wokół urodzin. – Ja wam mówiłam, żadnych prezentów – powtarzała.
– Najważniejsze, że jesteście. Ela uśmiechnęła się, wyjęła z torebki kopertę i podała mamie. – Mamo, to dla ciebie. Dwa tygodnie w sanatorium w Kołobrzegu.
Zabiegi, morze, spacery i żadnego martwienia się o nas. Helena najpierw zamrugała, jakby nie zrozumiała. Potem otworzyła kopertę drżącymi palcami. Gdy zobaczyła potwierdzenie pobytu, zasłoniła usta dłonią.
– Elu, dziecko, przecież to kosztuje majątek. – Już opłacone. – A Robert? – spytała nagle ciszej.
– On się zgodził? Przy stole zapadła cisza. Dorota przestała się uśmiechać. Ela odłożyła filiżankę.
– Roberta już nie ma w moim życiu, mamo. Rozwodzimy się. Mieszkanie sprzedane. Helena pobladła.
– Boże, Elu, nie mów, że to przeze mnie. Przez ten Kołobrzeg? – Nie, mamo. Przez Dorotę, przez tamtą pomoc też nie.
– Ela położyła rękę na dłoni mamy. – Przez podwójne standardy. Przez to, że moja dobroć była słabością, moja pensja wspólną kasą, a jego zachcianki prawem. W tamtym domu wszystko, co moje, miało należeć do nas, a wszystko, co jego, było święte.
Helena miała łzy w oczach. – Córeczko, naprawdę jest dobrze. – Może jeszcze trochę dziwnie, ale dobrze. Wieczorem Ela wróciła do siebie, do swojego małego mieszkania.
Zapaliła lampkę w kuchni, zdjęła buty i otworzyła lodówkę. Leżało w niej dokładnie to, co lubiła. Jogurt, twaróg, pomidory, kawałek pieczonego kurczaka, jabłka. W portfelu miała pieniądze, które sama zarobiła i których nikt już nie nazywał wspólnymi wtedy, kiedy jemu było wygodnie.
Nikt nie pytał, gdzie kolacja. Nikt nie oceniał, ile kosztuje radość jej mamy. Nikt nie mówił, że przesadza. Ela wyszła na mały balkon.
Miasto oddychało chłodnym wieczorem. Tramwaj przemknął w oddali. Ktoś śmiał się pod blokiem. W oknach naprzeciwko zapalały się światła.
Uśmiechnęła się lekko. I najważniejsze – w jej domu już nigdy nie miało zabrzmieć to okropne „to zupełnie co innego”.
