Jolanta uniosła brwi na widok teściowej o tej porze. Krystyna stała na klatce schodowej w jasnym płaszczu, z torebką przyciśniętą do boku, i wyglądała, jakby nie spała od kilku nocy. Zwykle wpadała tylko po zapowiedzi, zawsze dzwoniła wcześniej. Tym razem po prostu stała i zaciskała dłonie na pasku torebki.
– Nie przeszkadzam? – zapytała cicho. – No coś ty, wchodź. Marcin jest w domu.
Krystyna weszła bez słowa. W kuchni usiadła sztywno i obracała łyżeczkę między palcami, nie dotykając kawy. Marcin przyglądał jej się przez chwilę. – Mamo, przecież widzę, że coś się stało.
Krystyna spuściła wzrok. – Z Patrycją jest źle. Ten sklep. Wszystko się posypało.
Kilka miesięcy wcześniej Patrycja otworzyła butik z damską odzieżą. Uważała, że w okolicy brakuje miejsca dla kobiet, które chcą kupić porządną sukienkę czy płaszcz, a nie wyglądać jak nastolatka. Pomysł nie był zły, ale od początku wszystko robiła z wielkim rozmachem. Wynajęła lokal, zamówiła nowe lustra, regały, oświetlenie, elegancki szyld.
Wzięła kredyt na remont i wyposażenie, a potem zamówiła mnóstwo ubrań. Za dużo. Była przekonana, że towar szybko się sprzeda. Nie sprzedał się.
Sukienki wisiały miesiącami, płaszcze zostały po sezonie, część spodni prawie w ogóle nie schodziła. Robiła promocje, potem coraz większe przeceny, aż sprzedawała rzeczy niemal bez zysku, a rachunki przychodziły dalej. – Ile? – zapytał w końcu Marcin.
– Około 110 000 zł. – Krystyna przełknęła ślinę. – 40 000 kredytu. Jakieś 35 000 winna jestem dostawcom.
Czynsz za lokal to prawie 15 000. No i ZUS, rachunki, jeszcze kilka innych rzeczy. – Ale jak ona mogła do tego dopuścić? – Marcin odchylił się na krześle.
– Myślała, że się odbije, że następny miesiąc będzie lepszy. – Krystynie zadrżał głos. – Ona już prawie nie śpi. Dzwoni do mnie po nocach, płacze.
Mówi, że nie wie, co robić. – A bank? – zapytał Marcin. – Bank chce swoje.
Dostawcy też nie będą czekać wiecznie. Zapadła cisza. Jolanta patrzyła na teściową i czuła, że zaraz usłyszy coś, czego wcale nie chce słyszeć. – Sprzedam kawalerkę – powiedziała Krystyna.
Marcin aż zmarszczył brwi. – Tę, którą wynajmujesz? – Tak. – Mamo, przecież zawsze mówiłaś, że jej nie ruszysz.
– Czasy się zmieniają. Jolanta zacisnęła usta. Doskonale pamiętała rozmowę sprzed roku. Ona i Marcin szukali wtedy pieniędzy na wkład własny do kredytu hipotecznego.
Brakowało im sporej części sumy. Prosili Krystynę o pomoc, nie o całą wartość mieszkania, tylko o część. Odpowiedź była wówczas stanowcza: to moje zabezpieczenie na starość, wynajem daje mi dodatkowe pieniądze, emerytura nie wystarcza na wszystko. A teraz nagle można było sprzedać.
Jolanta czuła, jak robi jej się gorąco, ale nic nie powiedziała. – Mamo, może najpierw porozmawiajcie z kimś, z księgową, z prawnikiem? – odezwał się ostrożnie Marcin. – Może da się to inaczej rozwiązać?
– Nie ma czasu. Patrycja tonie. Muszę jej pomóc. – Ale ty zostaniesz bez tego dodatkowego dochodu.
– Jakoś sobie poradzę. Jolanta spojrzała na nią szybko. „Jakoś sobie poradzę” – to zdanie zabolało ją bardziej, niż powinno. Po kilku minutach Krystyna wstała.
Powiedziała, że następnego dnia ma spotkanie z pośrednikiem i nie chce się spóźnić rano do przychodni. Kiedy drzwi się za nią zamknęły, Jolanta wróciła do kuchni i odstawiła filiżankę trochę mocniej, niż zamierzała. – No proszę. Rok temu tej kawalerki nie wolno było nawet tknąć.
To było zabezpieczenie, świętość. A teraz Patrycja zrobiła interes życia i nagle można wszystko sprzedać. – Jola, nie. Sytuacja jest poważna.
– Nasza też była poważna. Brakowało nam pieniędzy na wkład własny. Ale my nie mieliśmy 110 000 długu, bo nie otworzyliśmy sklepu za pożyczone pieniądze i nie zamówiliśmy połowy magazynu ubrań. – To moja siostra.
– Wiem. I właśnie dlatego twoja mama zawsze ją ratuje. – Przesadzasz. – Zobaczysz – powiedziała ciszej.
– Patrycja dostanie wszystko. A ty znowu zostaniesz tym dzieckiem, o którym można powiedzieć „on sobie poradzi”. Minęło kilka tygodni. Pewnego wieczoru Marcin wrócił z pracy później niż zwykle.
Ledwie zdążył zdjąć kurtkę, kiedy Jolanta wyszła z kuchni. – Twoja mama dzwoniła. – I co? – Sprzedała mieszkanie.
Patrzyli na siebie w milczeniu. Potem Krystyna zadzwoniła jeszcze tego samego wieczoru. Tym razem Marcin odebrał. – Wszystko załatwione – powiedziała od razu.
W jej głosie było słychać zmęczenie, ale też ulgę. – Bank spłacony. Właściciel lokalu dostał zaległy czynsz. Dostawcy też.
– Czyli Patrycja jest już na czysto. – Prawie. Zostało jeszcze kilka drobiazgów, ale najgorsze za nami. – Mamo, ile właściwie dostałaś za kawalerkę?
Krystyna na chwilę zamilkła. – Wystarczająco. To jedno słowo wystarczyło, żeby Jolanta, która stała przy blacie i udawała, że zajmuje się kolacją, spojrzała na męża. – Co znaczy „wystarczająco”?
– Po spłaceniu wszystkiego trochę zostało. – Krystyna westchnęła. – Dałam Patrycji. – Wszystko?
– Nie wszystko, ale większość. Nie mogłam przecież zostawić jej z niczym. Sklep zamyka, musi z czegoś żyć, zanim znajdzie pracę. Jolanta odwróciła się plecami.
Nie powiedziała ani słowa. Marcin przez chwilę milczał. – Mamo, przecież ty sama mówiłaś, że te pieniądze z wynajmu są ci potrzebne. – Dam sobie radę.
To samo zdanie znowu. Po rozmowie Marcin długo siedział w kuchni. Jolanta nalała sobie herbaty i usiadła naprzeciwko. – A nie mówiłam?
– powiedziała cicho. – Patrycja dostała nie tylko pomoc na długi, ale jeszcze pieniądze na później. – Może mama naprawdę uważała, że inaczej Patrycja się nie podniesie. – Może.
Kilka dni później Krystyna opowiedziała im, jak zareagowała córka. Patrycja podobno rozpłakała się, gdy dowiedziała się, że wszystko zostało uregulowane. – Mamo, uratowałaś mnie. Nigdy ci tego nie zapomnę – powiedziała.
Objęła Krystynę i zapewniała, że jak tylko znajdzie pracę, to będzie jej pomagać. – Jak stanę na nogi, to już ja o ciebie zadbam. Sklep został zamknięty. Resztę ubrań Patrycja wyprzedała po mocno obniżonych cenach.
Po kilku tygodniach lokal był pusty. Patrycja dostała pracę w administracji niewielkiej firmy. Nic spektakularnego, ale stała pensja, normalne godziny. Chciała tylko zapomnieć o sklepie.
Na początku dzwoniła do matki często – co kilka dni. Potem raz w tygodniu, potem jeszcze rzadziej. Krystyna nie komentowała tego. Za to coraz częściej pojawiała się u Marcina i Jolanty.
Najpierw w niedzielę przyniosła sernik. – Pomyślałam, że dawno nie siedzieliśmy razem przy obiedzie. Tydzień później przyszła znowu. Potem w środę.
– Byłam w pobliżu, to pomyślałam, że zajrzę. Jolanta wiedziała, że wcale nie była w pobliżu, ale nic nie powiedziała. Z czasem Krystyna coraz częściej narzekała na ceny. – W aptece zostawiłam dziś prawie 200 zł.
Człowiek już nie wie, z czego ma płacić. Marcin zwykle przytakiwał. Jolanta słuchała. Widziała zmianę szybciej niż on.
Jeszcze kilka miesięcy wcześniej Krystyna miała emeryturę i regularne pieniądze z wynajmu kawalerki. Teraz został jej tylko jeden dochód. Pewnego popołudnia przyszła sama. Kilka razy poprawiała serwetkę przy filiżance.
W końcu spojrzała na syna. – Marcinku, pożyczyłbyś mi kilkaset złotych do emerytury? Marcin nawet się nie zastanawiał. – Jasne, mamo.
Wstał, sięgnął po telefon i zrobił przelew. – Oddam ci, jak tylko przyjdzie emerytura. – Nie ma problemu. Jolanta siedziała naprzeciwko i milczała.
Nie chciała robić sceny ani odmawiać Krystynie pomocy. Ale kiedy teściowa wyszła, długo patrzyła na zamknięte drzwi. Po raz pierwszy pomyślała, że sprzedaż tamtej kawalerki wcale nie zakończyła problemów. Ona dopiero zaczynała mieć swoje konsekwencje.
Minęły kolejne miesiące. Na początku Jolanta nie zwracała uwagi na te drobne prośby. Raz Krystyna potrzebowała 300 zł na leki, innym razem 500, bo czynsz wyszedł wyższy, niż się spodziewała. Kiedy indziej Marcin dorzucił jej do zakupów.
„Oddam po emeryturze” – mówiła Krystyna. Czasem rzeczywiście coś zwracała. Czasem Marcin machał ręką. – Mamo, daj spokój.
To przecież nie majątek. I właśnie na tym polegał problem. Żadna z tych kwot osobno nie wyglądała groźnie. 200 zł, 300, 500, raz prawie 1000, kiedy Krystynie zepsuła się pralka i trzeba było szybko kupić nową.
– No co miałem zrobić? – tłumaczył Marcin, kiedy Jolanta spojrzała na niego znacząco. – Zostawić matkę bez pralki? – Nic takiego nie powiedziałam.
– Ale tak patrzysz. Jolancie nie chodziło o pralkę ani o lekarstwa. Chodziło o to, że coś, co miało wydarzyć się raz czy dwa, stawało się zwyczajem. Krystyna coraz częściej jadła u nich obiady.
Jolanta zawsze dokładała jeden talerz, kroiła więcej chleba, gotowała więcej ziemniaków. Nigdy nie powiedziała teściowej, że przeszkadza, ale zaczęła liczyć w głowie. Po kilku miesiącach wyszło jej, że Marcin przekazał matce mniej więcej cztery, może 5000 zł. Do tego zakupy, obiady, czasem lekarstwa kupione po drodze.
A przecież sami spłacali kredyt hipoteczny. Co miesiąc rata, czynsz, prąd, ubezpieczenie, samochód, zwykłe życie. Pewnego wieczoru Jolanta powiedziała:
– Marcin, zauważyłeś, że twoja mama właściwie co miesiąc potrzebuje pieniędzy? – Małą emeryturę.
Wiem, o co chodzi. – O nic. Na razie. – Na razie.
Brzmi groźnie. Jolanta tylko pokręciła głową. Kilka dni później Krystyna przyszła na kawę. Tego dnia była wyjątkowo cicha.
Nawet sernika prawie nie ruszyła. – Coś się stało? – zapytała Jolanta. – Nie.
– Krystyna odpowiedziała za szybko. – Mamo – odezwał się Marcin. Krystyna zacisnęła usta. – Prosiłam Patrycję o pomoc.
– O jaką pomoc? – Nic wielkiego. Miałam więcej wydatków w aptece i zabrakło mi do czynszu. Pomyślałam, że może mi pomoże.
– I co powiedziała? – zapytał Marcin. Krystyna spuściła wzrok na filiżankę. – Że sama ma teraz ciężko.
– Ciężko? Przecież pracuje. – Powiedziałam jej, że przecież sprzedałam mieszkanie, żeby jej pomóc. – Krystyna mówiła coraz ciszej.
– Zdenerwowała się. – Co powiedziała? – Przecież cię o to nie prosiłam. W kuchni zrobiło się zupełnie cicho.
Jolanta aż przestała oddychać na moment. Marcin patrzył na matkę, jakby nie był pewien, czy dobrze usłyszał. – Tak powiedziała. – Może była zdenerwowana, może miała zły dzień – próbowała bronić córki Krystyna.
– Ona naprawdę dużo przeszła. – Mamo, ale ty też. Krystyna uśmiechnęła się smutno. – Ja sobie jakoś poradzę.
Jolanta usłyszała to zdanie kolejny raz. Tym razem zabrzmiało bardziej gorzko. Od tamtego dnia Krystyna zaczęła jeszcze częściej dzwonić do Marcina. Nie zawsze po pieniądze.
Czasem chciała tylko porozmawiać, czasem prosiła, żeby zawiózł ją do przychodni albo pomógł z zakupami. Marcin nie odmawiał. Było mu jej zwyczajnie żal. Jolanta też nie chciała być bezduszna, ale widziała coś, czego Marcin długo nie chciał nazwać.
Krystyna oddała swoją finansową poduszkę dorosłej córce. Córka odsunęła się, gdy tylko sama przestała potrzebować ratunku. A teraz cała odpowiedzialność powoli przesuwała się na syna, na tego samego syna, któremu rok wcześniej Krystyna powiedziała, że musi sobie poradzić sam. Pewnego wieczoru rozległ się dzwonek do drzwi.
Jolanta otworzyła. Na progu stała Krystyna z dużym pojemnikiem w rękach. – Pierogi zrobiłam – powiedziała z lekkim uśmiechem. – Z kapustą i grzybami.
– Wchodź. Usiedli razem w kuchni. Krystyna kręciła palcami brzeg serwetki. W końcu spojrzała na syna.
– Marcinku, mam do ciebie jeszcze jedną prośbę. – Spuściła wzrok. – Chodzi o rachunki. Trochę mi się nazbierało.
Do emerytury jeszcze ponad tydzień. Marcin już miał sięgnąć po telefon. Ale Jolanta odezwała się pierwsza. – Ile?
Krystyna spojrzała na nią zaskoczona. – No jakieś 700 zł. Jolanta zacisnęła palce na brzegu stołu. Przez kilka sekund nic nie mówiła.
– Jola – zaczął Marcin. – Nie. Tym razem nie. Krystyna wyprostowała się.
– Co znaczy „nie”? – To znaczy, że musimy w końcu porozmawiać. – O czym? – O tym, że to już nie jest jednorazowa pomoc.
Krystyna pobladła. – Ja wam przecież nie siedzę na głowie. – Nie powiedziałam tego. – To co mówisz?
Jolanta spojrzała jej prosto w oczy. – Mówię, że od kilku miesięcy regularnie dokładamy ci do życia. Raz leki, raz czynsz, raz zakupy, raz pralka. I za każdym razem słyszymy, że to tylko teraz, tylko do emerytury, tylko ten jeden raz.
– Głos Jolanty był spokojny, ale twardy. – I gdyby chodziło o to, że masz za małą emeryturę albo zachorowałaś, nie powiedziałabym ani słowa. Ale przecież wiemy, skąd się to wszystko zaczęło. – Czyli jednak wypominacie mi Patrycję.
– Nie wypominamy ci córki. Mówię tylko, że sprzedałaś mieszkanie, które dawało ci dodatkowy dochód. Oddałaś pieniądze Patrycji. Spłaciłaś jej długi.
Dałaś jej jeszcze zapas na nowy start. A teraz, kiedy tobie zaczyna brakować, Patrycja nie pomaga. – To nie twoja sprawa. – Trochę moja, skoro skutki tej decyzji zaczynają być naszym problemem.
Krystyna gwałtownie odsunęła krzesło. – Jestem jego matką. Naprawdę teraz będziecie mi wypominać, że czasem zjem u was obiad? – Tu nie chodzi o obiad.
– A o co? – O to, że Marcin nie może być planem awaryjnym za każdym razem, kiedy Patrycja mówi „nie mogę”. Krystyna odwróciła się do syna. – Słyszysz, jak ona do mnie mówi?
Marcin, powiedz coś. W kuchni zrobiło się ciężko, duszno jak przed burzą. Krystyna patrzyła na syna z pewnością, że za chwilę stanie po jej stronie. Marcin w końcu podniósł głowę.
– Mamo, Jola ma rację. Krystyna zesztywniała. – Co? – Nie w tym, że mamy ci nie pomagać.
W tym, że to nie może tak wyglądać co miesiąc. – Czyli własnej matce będziesz liczył pieniądze? – Nie liczę ci pieniędzy. – Marcin mówił spokojnie.
– Ale mamy kredyt, rachunki, własne wydatki. Nie możemy bez końca dokładać dlatego, że oddałaś swoje zabezpieczenie Patrycji. – Ja ją ratowałam. – Wiem.
– Była moją córką w potrzebie. – Ja też jestem twoim synem. Krystyna otworzyła usta, ale nic nie powiedziała. – Mamo, jeśli zachorujesz albo naprawdę będziesz czegoś potrzebowała, nie zostawię cię nigdy – ciągnął Marcin.
– Ale nie możemy co miesiąc finansować skutków decyzji, którą podjęłaś sama. – To pięknie – powiedziała gorzko. – Naprawdę pięknie. Patrycja dostała od ciebie wszystko.
Poproś teraz również ją. Krystyna aż cofnęła się o krok. – Wiesz, że odmówiła? – Wiem, ale to nie znaczy, że ja mam automatycznie przejąć wszystko.
– Czyli co? Mam iść pod kościół z wyciągniętą ręką? – Mamo, nie przesadzaj. – Ja przesadzam?
– Krystynie zadrżał głos. – Całe życie człowiek się stara. Wychowuje dzieci, pomaga, jak może, a potem słyszy, że jest problemem. – Nikt tego nie powiedział – wtrąciła Jolanta.
– Ty już lepiej nic nie mów. Marcin wstał. – Mamo, dość. To jedno słowo zatrzymało wszystkich.
– Nie będziesz tak mówić do Joli. Możesz być zła na mnie. Ale ona powiedziała tylko to, czego ja też od dawna nie chciałem nazwać. Krystyna chwyciła pojemnik z pierogami.
– Nie spodziewałam się tego po tobie. – Ja też wielu rzeczy się nie spodziewałem. Krystyna spojrzała na niego długo. – Dobrze, skoro tak, to nie będę wam więcej zawracać głowy.
– Nie o to chodzi. – Właśnie o to. Wyszła, zamykając drzwi mocniej niż zwykle. Przez kilka dni nie dzwoniła.
Marcin odezwał się po tygodniu. Zapytał, czy wszystko w porządku, czy ma leki, czy nie trzeba jej zawieźć do przychodni. Pomógłby, gdyby naprawdę czegoś potrzebowała. Ale pieniędzy już nie proponował.
Granica została postawiona. Krystyna długo nie mogła się z tym pogodzić. W końcu zadzwoniła do Patrycji. Nie prosiła o wiele, tylko o pomoc przy rachunkach.
– Mamo, naprawdę nie mogę – westchnęła Patrycja. – Mam swoje wydatki. Przecież już mówiłam. – Patrycja, ja sprzedałam mieszkanie, żeby cię wyciągnąć z długów.
– Mamo, nie wracajmy do tego. To była twoja decyzja. Tym razem nie było łez, nie było obietnic, nie było nawet „jak stanę na nogi”. Krystyna zakończyła rozmowę i długo siedziała bez ruchu.
Wieczorem w mieszkaniu było cicho. Rozejrzała się po swoim salonie, po meblach, które miała od lat, po zdjęciach dzieci stojących na komodzie, po ścianach mieszkania, w którym spędziła większą część życia. To było teraz jedyne naprawdę wartościowe miejsce, które jej zostało. I po raz pierwszy pomyślała, że może przez całe lata źle rozumiała, komu naprawdę może ufać.
Minęło trochę czasu. Nie było wielkiego pojednania, łez ani długich rozmów przy kuchennym stole. Wszystko po prostu stało się spokojniejsze, chłodniejsze, ale spokojniejsze. Marcin nadal dzwonił do matki.
Nie codziennie, czasem nawet nie co tydzień, ale regularnie pytał, czy wszystko w porządku. – Byłaś u lekarza? Masz wszystkie leki? Nie trzeba ci czegoś przywieźć?
Kiedy Krystyna miała wizytę w przychodni wcześnie rano, Marcin podjechał po nią samochodem. Innym razem przywiózł jej większe zakupy, bo sama nie chciała dźwigać zgrzewki wody. Gdy zepsuł się kran w kuchni, przyjechał po pracy z narzędziami. – Mogłaś zadzwonić wcześniej – mruknął, klęcząc przy szafce pod zlewem.
– Nie chciałam zawracać ci głowy. – Od naprawienia kranu jeszcze nikt nie zbankrutował. Spojrzeli na siebie i oboje lekko się uśmiechnęli. Ale pieniądze wyglądały już inaczej.
Marcin nie robił przelewów za każdym razem, kiedy matce brakowało pod koniec miesiąca. Jeśli wydarzyło się coś naprawdę ważnego, pomagał. Jeśli Krystyna zwyczajnie źle rozplanowała wydatki, musiała poczekać do emerytury. Z czasem sama przestała prosić.
Jolanta również nie próbowała odsuwać męża od matki. Kiedy Krystyna przychodziła na święta albo imieniny, Jolanta normalnie stawiała przed nią talerz, proponowała kawę, kroiła ciasto. Nie były bliskimi przyjaciółkami i chyba już nigdy nie miały nimi zostać. Ale zniknęło to dziwne napięcie, kiedy każda uprzejmość mogła po chwili zamienić się w prośbę.
Granice były jasne. Patrycja natomiast coraz bardziej znikała z codziennego życia matki. Na Boże Narodzenie zadzwoniła, na imieniny wysłała wiadomość i bukiet kwiatów z dostawą. Czasem pisała: „Jak się czujesz?
” Albo: „Mamo, przepraszam, mam teraz strasznie dużo pracy”. Krystyna odpisywała, że wszystko dobrze, nawet kiedy nie było dobrze. Patrycja ani razu nie zapytała, czy trzeba opłacić leki. Nie zaproponowała, że zrobi większe zakupy.
Nie przyjechała, kiedy Krystyna źle się czuła przez kilka dni. A przecież kiedy sama potrzebowała ratunku, matka sprzedała mieszkanie bez wahania. Krystyna długo nie chciała zestawiać tych dwóch rzeczy. Broniła córki sama przed sobą.
Patrycja miała pracę, wydatki, swoje życie. Przecież każdy ma problemy. Tylko że Marcin też miał pracę, kredyt hipoteczny, żonę, własne rachunki i mimo wszystko był. Nie zawsze wtedy, kiedy Krystyna chciała, ale wtedy, kiedy naprawdę go potrzebowała.
Pewnego popołudnia zadzwoniła do niego. – Marcinku, przyjechałbyś do mnie jutro? – Coś się stało? – Nie, chciałabym z tobą porozmawiać.
– Mam przyjechać z Jolą? Krystyna zawahała się. – Nie, tym razem sam. Następnego dnia Marcin pojawił się po pracy.
Krystyna przygotowała herbatę i postawiła na stole talerz z drożdżówką. Usiedli w kuchni, tej samej, którą Marcin znał od lat. Na parapecie stały doniczki z pelargoniami. Na lodówce wisiał stary magnes z Karpacza.
W rogu stał kredens, którego Krystyna nigdy nie chciała wymienić, choć był już trochę poobijany. – Mamo, zaczynam się bać. O co chodzi? Krystyna przez chwilę mieszała herbatę.
– Byłam u notariusza. – Po co? – Sporządziłam testament. Marcin odłożył filiżankę.
– Testament? – Chcę, żeby to mieszkanie po mnie przypadło tobie. Zapadła cisza. Marcin patrzył na matkę, jakby próbował zrozumieć, czy mówi poważnie.
– Mamo, wszystko jest już zapisane. Po co to zrobiłaś? – Bo chciałam. – Nie.
– Marcin pokręcił głową. – Powiedz mi prawdę. Krystyna spuściła wzrok. – Mamo, ja wtedy nie postawiłem granicy po to, żeby dostać mieszkanie – powiedział Marcin, nachylając się lekko.
– Naprawdę niczego od ciebie nie oczekuję. – Wiem, Marcinku. – Krystyna zacisnęła dłonie wokół filiżanki. – I właśnie dlatego to zrobiłam.
Marcin milczał. – Patrycji dałam wszystko wtedy, kiedy najbardziej krzyczała, że to nie jej wina. Sprzedałam mieszkanie, bo bałam się, że sobie nie poradzi. – Westchnęła.
– A tobie przez całe życie mówiłam coś zupełnie innego. – Co? Krystyna spojrzała mu prosto w oczy. – Że jesteś rozsądny, że jesteś silny, że ty sobie poradzisz.
– To chyba nie było nic złego. – Było, jeśli za tym kryło się „tobie nie muszę pomagać”. Zapadła cisza. – Patrycję ciągle ratowałam, bo wydawała mi się słabsza – mówiła dalej Krystyna.
– A ciebie zostawiałam samego z problemami, bo wiedziałam, że jakoś je rozwiążesz. – Pokręciła głową. – To nie było sprawiedliwe. Marcin nic nie odpowiedział.
– Nie chcę kupować twojej miłości – powiedziała. – I nie oddaję ci mieszkania za to, że mi pomagasz. Będę tu mieszkała tak długo, jak będę mogła. Nic się teraz nie zmienia.
– To dlaczego? Krystyna popatrzyła w stronę salonu. – Bo chcę chociaż raz zrobić coś inaczej. Marcin siedział jeszcze długo.
Nie cieszył się. Nie pytał o wartość mieszkania. Nie zadzwonił później do Patrycji, żeby powiedzieć jej, co zrobiła matka. Krystyna nadal mieszkała u siebie.
Marcin nadal przyjeżdżał, kiedy trzeba było zawieźć ją do lekarza, przynieść ciężkie zakupy albo naprawić coś w domu. Jolanta nadal pilnowała, żeby stare zasady nie wróciły pod inną nazwą. A Patrycja nadal pojawiała się głównie w telefonie. Krystyna zrozumiała coś dopiero wtedy, kiedy sama przestała mieć wiele do zaoferowania.
Granice, które postawił Marcin, nie sprawiły, że nagle zaczęła kochać syna bardziej niż córkę. Sprawiły tylko, że po raz pierwszy zobaczyła wyraźnie, kto naprawdę został przy niej wtedy, gdy od niej samej nie było już czego brać.
